Əsrlər boyu insanlıq şüurun sirri və ağıl ilə maddə arasındakı əlaqəni düşünmüşdür. Bəziləri cavabları dinin dərinliklərində, digərləri fəlsəfənin abstraksiyasında, hələ digərləri isə getdikcə daha mürəkkəbləşən elmi vasitələrdə axtarmışdır. Lakin əsrlər boyu mövcud olub zaman-zaman yenilənmiş qüvvə ilə ortaya çıxan bir fikir var: şüurun, ya da ən azı təcrübənin ilkin formasının kainatın fundamental və hər yerdə mövcud bir xüsusiyyəti olması ehtimalı. Bu ilkin fikir neyroelmlər və şüur filosofları arasında hazırda davam edən müzakirədə güclü şəkildə yenidən ortaya çıxır. Yeni kvant fizikasının ardından doğulan bu müzakirə o qədər sürətlə inkişaf edib ki, ümumi ictimaiyyətin də marağını cəlb edib. Spinozanın 'Deus sive Natura' anlayışı bu baxışın ən güclü və radikal ifadələrindən biridir: mövcud olan hər şey tək bir ilahi-təbii maddənin ifadəsidir və biz 'ruh' və ya 'şüur' adlandırdığımız anlayış nadir bir təsadüf deyil, var olmağın öz toxumasıdır. Bu baxış bucağından baxıldıqda ulduzlu səma, hüceyrənin döyüntüsü, subatom hissəciklərin hərəkəti və şairin intuisiyası ayrı-ayrı hadisələr deyil, həyati və şüurlu bir kontinuitetin təzahürləridir. Bu kitab arxaik düşüncədən müasir elmi müzakirələrə səyahətə çıxır, qədim filosofların, orta əsr mistiklərinin, müasir idealistlərin və kvant ağıl nəzəriyyəçilərinin düşüncələrini əhatə edir. Məqsəd Spinozanın düşüncəsini onun tarixi çərçivəsindən kənarda yenidən gözdən keçirmək və bilik gələcəyinə dair nəticələri üzərində düşünməyə başlamaqdır. Bu araşdırma yalnız təsvir ilə məhdudlaşmayacaq, fəlsəfə, fizika, neyroelm və etika kimi müxtəlif ənənə və disiplinləri dialoqa cəlb etməyə çalışacaq. Hekayəni müşayiət edən sual sadə və eyni zamanda başgicəlləndiricidir: əgər şüur təkamülün gec məhsulu yox, reallığın özünün ilkin xüsusiyyəti olsaydı? Əgər bu doğru olsaydı, kainatın hər parçası – daşdan düşüncəyə qədər – eyni sirli şüurun iştirakçısı olardı. Bu şüur bizi yalnız digər insanlarla deyil, bütün kosmosla da birləşdirir. Bölümlərində kitab bu ideyanın necə doğulduğunu, necə dəyişdiyini, necə tənqid olunduğunu və bu gün alimlər və filosoflar tərəfindən hələ də canlandırıldığını nümayiş etdirir. Məsələ dogmanı təhlil etmək yox, fənlər və dünya görüşləri arasındakı sərhədləri aradan qaldıra bilən düşüncə üçün məkan açmaqdır. Çünki bəlkə də şüuru anlamaq reallığın bütün toxumasını yenidən düşünmək – və bəlkə də nəhayət, özümüzü yenidən düşünmək deməkdir.